اخلاق نظارت درونى و قضاوت وجدان و فعاليت آزاد روانى و عوامل كيفر و پاداش درونى را به كار مىاندازد . آن چنان كه استنشاق هوا براى تنفس و ادامهء زندگانى ضرورت دارد ، اخلاق هم استنشاق روح است از فضاى بايستگىهاى انسانى كه بدون آن روح زنده‌اى وجود ندارد . براى توضيح معناى اخلاق گرايى به ملاحظهء دو جنبهء اخلاق نيازمنديم ، اين دو جنبه عبارتند از : 1 - جنبهء روانى . 2 - جنبهء موضوعى كه عبارت از قضايايى است كه حقوق و قوانين مقررى الزامى بدانها دسترسى ندارد . 1 - جنبهء روانى اخلاق مسلم است كه كردارهاى صادره از انسان با نظر به ريشه ها و انگيزه هاى گوناگون روانى اغلب مورد احتمالات متعدد قرار مىگيرد ، زيرا نمود خارجى كار ، به خودى خود عبارت از حركات و سكنات و كيفيتهاى بىزبان است كه جريانات روانى كنندهء كار را دقيقاً بيان نمىكند . كار مخصوصى مانند راه رفتن در خيابان ، ممكن است انگيزه‌اى جز قدم زدن در خيابان نداشته باشد . مىخواهد مغازه ها را به شمارد ، مىخواهد طول خيابان را بداند ، براى خريد چيزى يا فروش متاعى راه برود ، دوستش را در آن خيابان ملاقات كند . . . بدينسان يك نمود خارجى ممكن است از يك يا چند انگيزه و از صدها بلكه هزارها عامل كه توانايى انگيزگى دارند ، ناشى شود . از طرف ديگر رابطهء انگيزهء كار با كار مفروض انواع گوناگون پيدا مىكند از قبيل : اجبارى ، اضطرارى و هر يك از آن دو با عامل انسانى يا با عامل طبيعى و هر يك از آنها با يك يا چند نوع از انواع نامحدودى كه دارند : ارادى با اقسام گوناگونش ، اكراهى با اصناف متعددش ، عادى با مراتب مختلفش ، انفعالى و باز تابى با علل فراوانش . . .